Bir "geri dönüş"ün mirası

1908’in sıcak Temmuz günlerinde ilan edilen İkinci Meşrutiyet, otuz iki yıllık sancılı bir mücadelenin ardından gelmişti. Ne var ki özgürlük umutları, sekiz ay yirmi bir gün sonra kanlı bir isyanla sarsıldı. 13 Nisan 1909’da, “Şeriat isteriz!” çığlıkları arasında patlak veren 31 Mart Vakası, gafletin ve bölünmüşlüğün acı meyvesiydi. İstanbul sokakları on bir gün boyunca ateşe ve kana bulandı; kışlalar boşaldı, devletin kalbi durdu. Tarihin tozlu sayfalarında unutulmaya yüz tutan bu olay, aslında bugünlere de ışık tutan bir ibret levhası. Cemal Kutay, 31 Mart’ın üzerinden seksen beş yıl geçtikten sonra kaleme aldığı bu çalışmada, ayaklanmanın ardındaki derin yaraları, körleşen basireti ve tekrarlanma riski taşıyan felaketleri gözler önüne seriyor. Gerçekler değişmez: Dağınık kalpler, sahipsiz yollar ve körleşen vicdanlar, her dönem benzer trajedilere zemin hazırlar. Tarihten ders çıkarmak, ancak onun yüzleşmekle mümkün.