Trajedi İçinde Delilik

Dostoyevski’nin ruhundaki fırtınalar, dışarıya değil kendi içine yönelmiş bir yıkıcılıkla biçimlenir. Bu çelişkili yapı, onda derin bir suçluluk duygusuna ve acı çekme ihtiyacına dönüşür. Ne var ki bu mazoşist eğilim, kişiliğinin yalnızca bir yüzüdür. Öfkeli patlamaları, sevdiklerine karşı bile sergilediği tahammülsüzlük ve okurlarına karşı zaman zaman sertleşen tavrı, onda hiç eksilmeyen sadist yanları ele verir. Küçük meselelerde başkalarına karşı acımasız, büyük meselelerde ise kendine karşı amansız bir tutum sergiler. Bu karmaşık ruh hali, onu aynı zamanda son derece nazik, anlayışlı ve yardımsever bir insan kılar. Freud’un gözünden Dostoyevski: acının hem kurbanı hem celladı.