Teokrasi ve Laiklik

Toplumlar, değerlerle ayakta durur; ancak bazı değerler zamanla esnekliğini yitirip taşlaşır. Bu katılık, insanları bir arada tutan bağların güçlü olduğunu gösterse de, değişimi reddeden bir yapıya dönüşür. Kimi bireyler alışkanlıkların rahatlığına sığınırken, kimileri de yeni arayışlara yönelir. Değişim baskısı altında kalan toplumlarda, en yüce sayılan kavramlar sıklıkla dini bir kılıfa bürünür. Çünkü din, geleneğin son kalesi, değişime direnenlerin son sığınağıdır. Aslında pek çok alışkanlık, dini bir zorunluluk gibi sunulsa da kökeninde eski yaşam biçimlerinin izleri yatar. Bu yüzden çağdaşlaşmanın özünde, din ile toplumsal hayatın ayrıştırılması yatar. Niyazi Berkes, bu karmaşık süreci derinlemesine irdelerken, değişimin sancılarını ve direncin kökenlerini gözler önüne seriyor.