Tekmiletü’l-İber

19. yüzyıl Osmanlı aydınları arasında öne çıkan Abdüllatif Subhi Paşa, İbn Haldun’un tarih alanındaki önemli eseri *el-İber*'den yola çıkarak *Miftâhu’l-İber* adıyla bir çeviri çalışması yapmıştı. Ancak Paşa, bu metni yalnızca aktarmakla kalmayıp, üzerine kendi yorumlarını ve açıklamalarını da ekleyerek zenginleştirdi. *Tekmiletü’l-İber* (1862), bu çalışmanın doğal bir devamı niteliğinde; Büyük İskender sonrası dönemde Suriye ve Orta Asya’da hüküm süren Seleukoslar ile İran’ın neredeyse unutulmuş Arşaklı hanedanlarının tarihini, dağınık kaynakları bir araya getirerek sistemli bir şekilde ele alıyor. Subhi Paşa, farklı dillerdeki kaynakları karşılaştırarak yer ve kişi adlarının doğruluğunu titizlikle incelerken, eksik kalan bilgileri açıklayıcı notlarla tamamlıyor. Aynı zamanda, dönemin sikke ve arkeolojik bulgularından yararlanarak metne bilimsel bir derinlik kazandırıyor. Bu yönüyle *Tekmiletü’l-İber*,.