Sosyal Bilimlerde ve Dini İlimlerde Davranış Kuramları

İnsan eylemlerinin ardındaki özgürlük ve belirlenim tartışması, hem sosyal bilimler hem de dini düşünce alanlarında derin ayrışmalara yol açar. Pozitivist yaklaşımlar, davranışları nedensellik zincirine bağlayarak determinist bir çerçeve sunarken; yorumlayıcı ve inşa edici bakış açıları, bireyin iradesine vurgu yaparak bu anlayışa karşı çıkar. İslam düşüncesinde ise kader meselesi, ilahi irade ile insan özgürlüğünü uzlaştırma çabası olarak karşımıza çıkar. Farklı kelam ekolleri, bu gerilimi iradeci, determinist ya da uzlaştırıcı yaklaşımlarla ele alır. Ne var ki, sosyal bilimlerin Batı merkezli paradigmaları, Müslüman toplumlarda bu alandaki gelişimi sınırlarken; ilahiyat fakültelerinde din psikolojisi ve din sosyolojisi gibi dalların da aynı bakış açısıyla ele alınması, disiplinlerin potansiyelini kısıtlıyor. Farklı bilgi geleneklerinin diyaloğuna kapalı kalan bu yaklaşım, zengin bir tartışma zeminini ıskalamamıza neden oluyor.