Son Evrensel Hükümdar Sultan II. Abdulhamid Han

Osmanlı İmparatorluğu'nun son büyük hükümdarı Sultan II. Abdülhamid, çöküşün eşiğindeki bir devleti yeniden ayağa kaldırmak için mücadele etti. Dönemin tarihçileri, İslam dünyasının Batı karşısında iki yol haritasından söz eder: Ya geleneklerine sıkı sıkıya bağlı kalarak direniş göstermek ya da düşmanın silahlarını ve yöntemlerini benimseyerek ayakta kalmaya çalışmak. Abdülhamid, bu ikilem arasında dengeli bir rota çizdi. Devleti modernleştirirken, Osmanlı'nın manevi mirasını da göz ardı etmedi. Onun saltanatı, imparatorluğun son evrensel hükümdarlık iddiasının da son perdesiydi. Tahttan indirilmesiyle birlikte, sadece bir padişah değil, bir çağ da kapanmış oldu. Abdülhamid'in çabaları, zayıflayan bir devletin son nefesini verirken bile direnişin ve yeniden yapılanmanın mümkün olduğunu gösterdi.