Şark Meselesi

Avrupa’nın uykulu salonlarında, kiliselerin gölgesinde ve küçük despotların keyfiyle yönetilen bir kıtada, ansızın Türkler beliriverdi. Bu, yalnızca bir istila değildi; yüzyıllardır süregelen tembel düzeni sarsan, yerleşik kuralları alt üst eden bir depremdi. Avrupalı, alıştığı o bulanık, durgun dünyanın kapısına dayanan bu diri ve disiplinli kuvvet karşısında donakaldı. Şarap kadehlerini bırakıp şaşkınlıkla izlediği Türkler, onun için bir şok, bir hastalık, bir travma oldu. Aradan asırlar geçti; eski güçlü delikanlı hasta bir adam olarak anılmaya başlasa bile, Avrupa’nın belleğindeki o ilk dehşet silinmedi. Torunlar bile, atalarının yaşadığı o ani uyanışı unutamadı. Türklerin gelişi, yalnızca bir coğrafyayı değil, bir zihniyeti de allak bullak etmişti.