Naim Efendi'nin Hatıratı ve Talat Paşa Telgrafları & Krikor Gergeryan Arşivi

Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermeni tebaanın kaderini belirleyen süreç, uzun yıllar "tesadüfi olaylar" ya da "yerel karışıklıklar" söylemiyle açıklanmaya çalışıldı. Bu resmi anlatıya göre, sistemli bir yok etme planı yoktu; yaşananlar, savaş koşullarının kaçınılmaz sonuçlarıydı. Ancak bu iddiayı çürütmeye yönelik her belge, ya uydurma ya da düşman propagandası olarak damgalanıp göz ardı edildi. Aram Andonian’ın 1921’de yayımladığı, Naim Efendi adlı bir Osmanlı memuruna ait anılar ve içerdiği resmi telgraflar da bu kaderi paylaştı: sahte oldukları öne sürülerek yok sayıldı. Taner Akçam, bu çalışmasında arşiv belgeleri üzerinden Naim Efendi’nin gerçek bir tarihi figür olduğunu kanıtlıyor ve onun kaleme aldığı, bugüne dek yayımlanmamış hatırat bölümlerini ilk kez gün yüzüne çıkarıyor. Ayrıca, Talat Paşa’ya atfedilen telgrafların doğruluğu konusunda Osmanlı kaynaklarına dayanan yeni bir değerlendirme sunuyor..