Muhayyelat

Ali Aziz Efendi'nin kaleme aldığı *Muhayyelat*, üç ayrı bölümden oluşan, düşsel ve derinlikli bir yapıt. İlk bölümde, evliliğe inancını yitirmiş Kamercan adlı şehzadenin, Çin hükümdarının güzeller güzeli kızıyla yaşadığı beklenmedik aşk macerası anlatılıyor. İkinci bölüm, bilge Ebu Ali Sina'nın Cevad'ı ilim ve erdem yolunda yetiştirmesini konu alırken, insanın olgunlaşması için nefsine hakim olmanın ve sırları saklamanın önemine dikkat çekiyor. Son bölümde ise tasavvufun derin suları keşfediliyor; Şeyh İzzeddin, Mısır hükümdarı Naci Billah'ı önce dünyevi aşktan geçirip, ardından ilahi aşka yönlendiriyor. Eserde, olağanüstü olaylar, gizemli tılsımlar, simya ve büyü gibi unsurlar, yazarın kendi yaşamından izlerle harmanlanmış. Dönemine ışık tutan bu eser, Tanzimat sonrası hikâye ve roman anlayışına zemin hazırlamasıyla da edebiyat tarihimizde özel bir yer ediniyor. Gerçek ile düş arasındaki ince çizgiyi.