Moskova’da Anarşizm

19. yüzyılın ateşli devrimcisi Mihail Bakunin, hayatının son demlerinde ironik bir çelişkiyle yüzleşmek zorunda kaldı. İsviçre’de kalıcı olmak için aradığı çözüm, bir ev sahibi olmakla mümkündü – oysa o, tüm yaşamını mülkiyeti reddederek geçirmişti. Resmî kayıtlara "rantiye" olarak geçen bu durum, anarşizmin önde gelen isimlerinden birinin trajedisini gözler önüne seriyordu. 1814’te Rusya’da doğan, 1876’da sürgünde ölen Bakunin, cenazesine katılan birkaç düzine kişiyle yalnızlığını da beraberinde götürdü. Gençliğinde aşkı insanlığın en yüce görevi olarak gören Bakunin, kadınlarla ilişkilerinde hep ruhani bir bağ aradı. Çekici kişiliğiyle dikkat çekse de, tutkularını idealleriyle dengeledi. İsviçre’nin huzurlu manzaraları eşliğinde George Sand’ın romanlarını okurken, Fransız düşüncesinin Alman felsefesine üstünlüğüne olan inancını pekiştirdi. Karl Marx’la olan çatışması ise entelektüel dünyanın en ünlü.