Memalik-i Osmaniyye'yi Keşfe Çıkan Oryantalistler

19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında, dağılma sürecindeki Osmanlı coğrafyası, Avrupa'nın meraklı gözlemcileri için adeta açık bir laboratuvar işlevi gördü. Ahmed Hamdi Paşa'nın Yemen'deki görev günlüklerine düşülen bir isim listesi, bu gizemli yolculukların kapısını aralıyor. İstanbul'dan Yemen'e, Balkanlar'dan Endonezya'ya uzanan geniş topraklarda dolaşan 45 Batılı araştırmacının izini süren eser, sömürgeci emellerin gölgesinde gerçekleşen bu keşifleri mercek altına alıyor. Bilim kisvesi altında yürütülen bu geziler, aslında siyasi ve askeri hazırlıkların ilk adımlarıydı. British Museum'dan Royal Geographical Society'ye uzanan kurumsal ağlar, çöküşe geçen imparatorluğun her köşesini didik didik ederken, "tanıma" eylemi "hükmetme" arzusunun habercisi olmaktan öteye geçemedi. Din, tarih ve coğrafya araştırmalarının ardında yatan gerçek niyetleri ortaya seren bu çalışma, Oryantalizm'in ikinci.