Hicret: Din ü Devlet & Osmanlı Göç Politikası 1856 - 1908

Osmanlı İmparatorluğu’nun son yarım yüzyılında, 1856’dan 1908’e uzanan süreçte göç politikası, din ve devlet kaygılarının kesiştiği bir alan olarak öne çıkar. Fuat Dündar, *Hicret: Din ü Devlet* adlı çalışmasında, Kırım’dan Kafkasya’ya, Balkanlar’dan Girit’e uzanan coğrafyalardan gelen Müslüman göçmenlerin Osmanlı topraklarına yerleşme sürecini inceliyor. Bu dönemde "hicret" kavramı, yalnızca dini bir sığınma arayışını değil, aynı zamanda etnik kökenlere göre sınıflandırılan, ekonomik ve askeri hedeflerle şekillenen sistemli bir göç yönetimini ifade eder. Kitap, göçmenlerin boş arazileri işgal etmekle kalmayıp, üretim güçlerini artırarak iktisadi dinamizmi canlandırdığını ortaya koyuyor. Aynı zamanda, Müslüman nüfusu çoğaltma amacıyla yürütülen bu politika, Batı ve Rusya ile olan ilişkilerde diplomatik bir araç olarak da kullanılır. Dündar’ın analizi, modernleşme sürecindeki Osmanlı devletinin göç.