Hazarlar

Asya ile Avrupa’nın kesiştiği Karadeniz’in kuzeyinde, Baltık kıyılarına dek uzanan topraklarda kurulan Hazar Devleti, Türk tarihinin en özgün yapılarından biri olarak öne çıkar. Hiçbir bozkır kavmi, bu bölgenin zorlu koşullarında Hazarlar kadar uzun soluklu ve etkili bir egemenlik kurmayı başaramamıştır. Yedinci ve sekizinci yüzyıllarda, yükselişteki Arap ordularıyla Kafkasya’da kıyasıya çatışırken, Kırım’da Bizans’ın gücüne meydan okudular. Rusların ilk yayılma hareketleriyle karşılaştılar, Peçenek ve Oğuz akınlarına göğüs gerdiler; kimi zaman zaferlerle taçlandırdıkları, kimi zaman yenilgilerle sınandıkları seferler düzenlediler. Yine de, 650’lerden 965’e dek süren üç yüz yıllık dönemde, çevrelerindeki geniş coğrafyaya huzur ve düzen getirmeyi bildiler. Bugün "Pax Hazarica" olarak adlandırılan bu istikrar çağı, arkeolojik buluntularla da destekleniyor: Moşçevaya Balka ve benzeri kazı alanlarında ortaya.