Fusul-i Hall ü Akd ve Usul-i Harc ü Nakd

16. yüzyılın önde gelen düşünürlerinden Gelibolulu Mustafa Ali, 1541 yılında Gelibolu’da doğdu. Babası Ahmed Efendi, annesi Ümmühâni Hanım olan yazar, gençlik yıllarında Çeşmî takma adını kullanırken ilerleyen dönemlerde yüceliği simgeleyen Âlî mahlasını benimsedi. *Fusûl-i Hall ü Akd ve Usûl-i Harc ü Nakd*, bir giriş, otuz iki bölüm, ek ve sonuç kısımlarından oluşan, görünüşte İslam devletleri tarihini anlatan ancak özünde 17. yüzyıl Osmanlı Devleti’nin gerileme sebeplerini irdeleyen bir nasihatname niteliği taşıyor. Mustafa Ali, bu eserinde engin tarih bilgisi ve devlet yönetimi tecrübesiyle geçmişten çıkardığı dersleri, sade ve etkileyici bir dille aktarırken, özellikle mali sistemdeki aksaklıklara dikkat çekiyor. Narh uygulaması başta olmak üzere ekonomik sorunlara getirdiği çözüm önerileriyle dikkat çeken yazar, devlet adamlarına yönelik öğütleriyle de dönemin siyasi zihniyetine ışık tutuyor.