Fizan Korkusundan Libya Mücahitliğine

Çölün ortasında, güneşin yakıcı ateşiyle kavrulan Fizan, Osmanlı’nın en ürkütücü sürgün yeriydi. Deve sırtında günlerce süren yolculuk, susuzluk ve kaybolma korkusuyla örülü bu topraklar, gidenin bir daha dönmeyi aklından bile geçirmediği bir cehennemdi. II. Abdülhamit, Meşrutiyet yanlısı isyancıları buraya göndermişti; çünkü burası, umutları yok etmek için biçilmiş kaftandı. Jöntürkler ve İttihatçılar bile, padişaha üç kez "çok yaşa" demektense, Trablusgarp’ta yaşamayı yeğlemişti. Ne var ki Fizan, sürgünlerin beklenmedik bir dostlukla karşılandığı bir yer oldu. Yerli halkla kurulan bağlar öylesine güçlendi ki, Birinci Dünya Savaşı’nda Arap coğrafyası Osmanlı’ya sırt çevirirken, yalnızca Libyalılar sadakatlerini korudu. Bu sürgünler, imparatorluğun son demlerinde bile umut ışığı oldular.