Farabi ve İbn Haldun'da Siyaset

Orta Çağ İslam düşüncesinin iki dev ismi, Farabi ve İbn Haldun, siyaset felsefesine yaklaşımlarıyla birbirinden keskin çizgilerle ayrılır. Farabi, ideal toplum düzenini salt akıl ve felsefi tasarımlarla kurmaya çalışırken, din ile siyasetin kesiştiği noktada soyut bir çerçeve çizer. Onun düşüncesinde deneyim ve gözlem ikinci planda kalır; asıl olan, mantık ve metafizikle inşa edilen bir düzenin hayalidir. İbn Haldun ise tam tersine, toplumu bir laboratuvar gibi ele alır. Gözlem, tecrübe ve somut verilerden yola çıkarak, siyasetin ve sosyal yapının dinamiklerini anlamaya çalışır. Farabi’nin felsefi soyutlamalarını yetersiz bulan İbn Haldun, İslam düşünce geleneğinde felsefenin klasik işlevine son veren isimdir. Onun yaklaşımı, modern sosyal bilimlerin habercisi gibidir: Tarihsel ve toplumsal olguları merkeze alarak, olguculuğu metafizik spekülasyonların ötesine taşır. İki düşünür arasındaki bu gerilim,.