Dinler ve Türkler

Osmanlı Devleti’nin resmi çizgisi Sünni İslam’a dayanırken, Anadolu’nun göçebe aşiretleri farklı bir yol izliyordu. Şaman geleneklerinden izler taşıyan, yer yer heterodoks yorumlarla harmanlanmış bir İslam anlayışı, bu toplulukların yaşamında derin kökler salmıştı. Kızılbaş adıyla anılan bu gruplar, kırmızı başlıklarıyla simgelenen özgürlük arayışlarını, Osmanlı karşıtı bir duruşla birleştiriyordu. Devletin yönetim anlayışı ise katı bir şeriat düzeninden çok, pragmatik bir esneklik üzerine kuruluydu. Nitekim 17. yüzyılda bir İngiliz bakanla yapılan görüşmede, Osmanlı dışişleri yetkilisi Ragıp Efendi’nin verdiği yanıt, bu durumu açıkça ortaya koyar: Yeni ve yararlı bir uygulama için Kur’an’da dayanak bulmak, gerektiğinde hiç de zor değildi. Devletin çıkarları, dinin katı sınırlarını aşan bir anlayışla şekilleniyordu.