Cehennem Değirmeni-Siyasi Hatıralarım

Rauf Orbay’ın siyasi yaşamı, Milli Mücadele’nin kaderini belirleyen anlarla örülüdür. Ona göre, Mustafa Kemal Paşa olmasaydı zafer düşünülemezdi; Kazım Karabekir ya da kendisi devreden çıksaydı, yine aynı sonuç alınamazdı. Ancak diğer komutanlar eksik kalsa bile, mücadele devam edebilirdi. Bu hatıralar, bir liderin değil, bir dönemin vicdanının sesidir. İstanbul’un incelikli dünyasından Hamidiye Kahramanı’na uzanan yolculuğu, zafer kadar yenilgiyi de barındırır. Çerkes Ethem’i direnişe kazandırması, Kuşçubaşı Eşref’in hazinesini Ankara’ya taşıması gibi unutulmuş kahramanlıkları gün yüzüne çıkarır. Ama Nutuk’ta adı geçse de, Lozan’da İsmet Paşa ile yaşadığı çatışma yüzünden başbakanlıktan ayrılışı, tarihin sessiz bıraktığı gerçeklerdendir. Bu sayfalar, bir adamın değil, bir milletin ateşten geçişinin hikâyesidir.