Çağatay Hanlığı (1227 - 1345)

Moğol İmparatorluğu’nun yükselişi, Cengiz Han’ın önderliğinde Türkistan coğrafyasının kaderini kökten değiştirdi. Çin sınırlarından Avrupa içlerine uzanan fetihlerle şekillenen bu geniş topraklar, hanın ölümünden sonra oğulları arasında paylaşıldı. Türk nüfusunun yoğun olduğu bu bölgelerde, yönetim ve askeri güç çoğunlukla Moğol soylularının elinde kalırken, Cengiz’in oğlu Çağatay’ın adını taşıyan hanlık, zamanla bağımsız bir devlet kimliği kazandı. Başlangıçta merkezi Moğol otoritesine bağlı kalan Çağatay Hanlığı, 14. yüzyılın ortalarına doğru İslam kültürüyle kaynaşarak Moğol geleneklerinden uzaklaştı. Ancak bu dönüşüm, hanlığı ikiye bölerek Maveraünnehir ve Moğolistan’da ayrı yönetimlerin doğmasına yol açtı. Batıda Timur’un yükselişi, doğuda ise Hocalar hareketinin etkisiyle siyasi gücünü yitiren Çağataylılar, tarih sahnesinden çekilirken ardında Türkçe’nin en önemli kollarından birini miras bıraktı.