Büyük Oluşum

18. yüzyılın ortalarına kadar Çin’in gelişmiş bölgeleri ile Avrupa arasında yaşam süresi, üretim kapasitesi ve piyasa dinamikleri bakımından dikkat çekici bir benzerlik vardı. Peki, bu denge neden birdenbire bozuldu da sanayi devrimi yalnızca Batı Avrupa’da kök salabildi? Zeki Çalışkan, *Büyük Oluşum*’da bu sorunun cevabını ararken ilginç bir gerçeğe parmak basıyor: Avrupa’nın şansı, yer altındaki kömür rezervlerinin elverişli konumda olmasıydı. Kömür, enerji ihtiyacını karşılamakla kalmadı, aynı zamanda yeni teknolojilerin önünü açtı. Üstelik kıtanın coğrafi konumu, Amerika kıtasıyla kurulan ticari bağları da kolaylaştırdı. Bu avantajlar sayesinde Avrupa, denizaşırı kaynaklara erişim sağlayarak ekonomik üstünlüğünü pekiştirirken, Doğu Asya’nın dinamizmi zamanla yavaşladı. Çalışkan, tarihsel ayrışmanın ardındaki coğrafi ve kaynak temelli etkenleri mercek altına alarak, modern ekonominin doğuşuna dair çarpıcı bir perspektif sunuyor.