Bizans ve Türkler Arasında Ermeniler

11. yüzyılda yaşamış Ermeni rahibi ve tarihçi Aristakes, dönemin çalkantılı olaylarını kaleme aldığı bu eserinde, 1000-1071 yılları arasındaki Bizans-Ermeni ilişkilerini, Selçuklu akınlarını ve Tondraki hareketinin doğuşunu anlatıyor. Erzurum’un Lastivert köyünden geldiği bilinen yazar, tarihsel gerçekleri teolojik bir bakışla harmanlayarak, yaşanan felaketlerin ardındaki nedenleri halkın ahlaki çöküşüne ve dini değerlerden uzaklaşmaya bağlıyor. İncil’den alıntılarla desteklediği anlatımı, olayları sadece siyasi bir perspektifle değil, manevi bir sorgulama ile aktarıyor. Dönem eserlerinin çoğunun aksine, Aristakes’in çalışmasında ne bir hamiye övgü ne de dış destek izi bulunuyor. Bu da metnin samimiyetini ve yazarın bağımsız bakış açısını güçlendiriyor. Kayıtlarda hakkında pek az bilgi olsa da, eserindeki derinlik ve içtenlik, onu döneminin önemli tanıklarından biri kılıyor. Anadolu’nun kültürel ve siyasi.