Aşığın Tevhidi & Hallaca Göre Varlık ve Dini Tecrübe

Aşk, varlığın özüne dokunduğunda geriye yalnızca sevgili kalır. Sevenin nefesi, dili, hatta varoluşu artık sevgilinin yankısıdır; kendine ait bir benlik iddiası anlamsızlaşır. Hallac-ı Mansur’un dünyasında bu gerçeklik, çalının ateşten Musa’ya seslenişi ile "Enel Hak" nidası arasında gizlidir. İkisi de aynı hakikatin farklı yüzleridir: ne çalı ne de Hallac gerçek olandır, gerçek olan yalnızca Hakk’tır. Hallac’a göre tevhid, insanın Allah’ı birlemesi değil, O’nun kulunun dilinde kendi birliğini ilan etmesidir. Kendi varlığını öne sürmek ise gizli bir şirk olur. Tevhidin sırrı, kulun değil, dileyenin iradesindedir; o irade kimin dilinden konuşursa konuşsun, asıl olanın sesidir. Bu yolculukta aşk, varlığı eriten bir ateş, tevhid ise o ateşin içinde kaybolmaktır.