Alban Tarihi / Son Hunlar Hazarlar Ermeniler Terekemeler

Bugünkü Azerbaycan coğrafyasında, ilk ve erken Orta Çağ dönemlerinde kurulan Alban devleti, farklı dillerde çeşitli adlarla anıldı: Gürcüler "Rani", Ermeniler "Ağvan", Farslar "Ardan", Araplar "Arran" derken, Süryaniler "Aran" şeklinde kaydetti. Amasyalı Strabon’un eserlerinde geçen "Alban" isminin, yazarın iddiasına göre "sevecen" anlamına geldiği söylenir. Hristiyanlığı devlet dini olarak benimseyen ilk topluluk olan Albanlar, bu inancı 57 yılında kabul ederken, Ermenilerden çok daha önce adım atmışlardı. Kalankatlı Moses’e atfedilen *Alban Tarihi*, bu kadim halkın geçmişine ışık tutan en değerli kaynaklardan biri. Üç kitaptan oluşan eser, yaratılıştan 710 yılına kadar uzanan olayları ilk iki bölümde ele alırken, üçüncü kitap 998-999 yılları arasındaki gelişmeleri aktarıyor. Aradaki yüzyıllık boşluk, bu son kısmın farklı bir yazar tarafından kaleme alındığını gösteriyor. Türk tarihi açısından da büyük.